حریق در سکوت

امیرعباس جابری
کارشناس‌ارشد حقوق تجاری

حدود یک هفته از حادثه رخ‌داده برای نفتکش ایرانی می‌گذرد و در این مدت حداقل براساس شواهد و قرائن، استراتژی دولت چین در برخورد با این موضوع سکوت بوده است. در حادثه رخ‌داده برای نفتکش سانچی درج‌‌نشدن و انتشارنیافتن اطلاعات مربوط ازسوی چین موضوعی به شمار می‌رود که جای توجه دارد. بحث درج‌نشدن اطلاعات یک حادثه و رفتاری مشابه با رفتار چین و اجازه انتشار اطلاعات حقیقی را ندادن، درواقع، ایجاد نوعی سکوت خبری ابهام‌آمیز محسوب می‌شود. دولت چین حداقل در برهه‌ای از زمان، درعمل، از نزدیک‌شدن به نفتکش ایرانی جلوگیری و این رفتار همگان را متحیر کرده است؛ چنین رویکردی قطعا از دید مجامع بین‌الملل دور نخواهد ماند. برای رسیدگی به وضعیت حمل‌ونقل دریایی در سطح جهان کنوانسیون‌های متعددی وجود دارد و در این زمینه سه کنوانسیون مجزا تدوین شده است که طبق هر کنوانسیون، کشورهای عضو آن ملزم به رعایت مفادی خاص هستند و قوانینی ویژه بر آن‌ها حکومت می‌کنند. این‌که دو کشور، عضو کدام‌یک از کنوانسیون‌ها باشند موضوع مهمی به شمار می‌رود که تمامی معادلات را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد، اما درمورد حادثه مربوط به نفتکش ایرانی رفتار غیردوستانه و خارج از انصاف چین طبق این کنوانسیون‌ها نادیده گرفته نخواهد شد. طبیعی است طبق کنوانسیون‌های مربوط که ایران در هر سه آن‌ها عضویت دارد، این رفتار غیردوستانه تبعات خاص خود را به همراه خواهد داشت و هر گونه رفتار پرخطری که به آسیب‌دیدن یک کشتی بینجامد محکوم است. با اثبات این موضوع که نفتکش ایرانی در محدوده آب‌های چین حادثه دیده است، به‌شرط قصور چین، قطعا مجامع بین‌الملل به موضوع رسیدگی خواهند کرد و حتی در این میان مسائلی مانند تحریم‌های موجود علیه ایران، به‌لحاظ حقوقی، بی‌تاثیر خواهد بود؛ حتی درصورتی‌که جعبه‌سیاه نیز در این مدت از میان رفته باشد، با توجه به شواهدوقرائن این امکان وجود دارد که مقصر اصلی در این زمینه شناسایی و برای دریافت خسارت‌های مربوطه و اقامه دعوی علیه آن اقدام شود؛ البته در این مدت اخباری مبنی بر نصب پرچم پاناما روی این نفتکش شنیده می‌شود. طبیعی است مالک پرچم یک کشتی مالک آن محسوب می‌شود؛ حتی اگر هم اصل کشتی به شرکت ملی نفتکش متعلق باشد یا افراد حاضر در آن تبعه یک کشور خاص باشند.

چنین مواردی در اموری مانند بیمه تاثیر بسیار می‌گذارد. در هر وضعیتی اجازه‌ندادن دولت چین برای کمک‌رسانی به این نفتکش و خدمه آن از دید مجامع بین‌الملل دور نخواهد ماند. در دهه‌های گذشته برای ایجاد امنیت در فضای دریایی، علاوه بر کنوانسیون‌های مورداشاره، دو کلوب نیز راه‌اندازی شده است که در بحث حمل‌ونقل دریایی هیچ‌یک از کشتی‌ها بدون عضویت این کلوب‌ها فعالیت نخواهند کرد. حال نیز کنوانسیون‌ها و مجامع بین‌المللی درباره مقصر این حادثه ساکت نخواهند بود؛ البته این روزها صحبت‌هایی مبنی بر لزوم بازنگری در قوانین بین‌الملل مطرح می‌شود. اساسا هیچ کشتی و ناخدایی به تصادف یا تصادم علاقه ندارد؛ زیرا در هر کشتی سرمایه‌های متفاوتی درگیر است، اما زمانی‌که چه عمدا و چه سهوا چنین اتفاقی رخ دهد، حتی اگر در نظام‌های حقوقی مربوط چنین وضعیتی موردتوجه قرار نگرفته باشد، به حکم دادگاه‌ها درباره موارد مشابه ارجاع داده می‌شود که نوعی وحدت‌رویه حاصل شود. درحال حاضر این‌گونه عنوان می‌شود که باید قوانین جدیدی لحاظ شود و با توجه به وضعیت کنونی قوانین تغییر کند، اما درنهایت تغییر، اصلاح یا حتی افزودن یک بند به مقررات موجود مستلزم صرف زمان بسیار است و در کوتاه‌مدت عملیاتی نخواهد شد؛ مگر این‌که با فاصله زمانی اندک مورد مشابهی اتفاق افتاده و ضرورت پرداخت سریع به این مطلب را به همراه داشته باشد.