گفت‌و‌گو با مشاور سازمان انتقال خون در امور مصرف‌کننده مستمر خون

راه ناتمام صادرات پلاسما

این مایع سرخ‌رنگ را همه در رگ‌های بدن‌شان دارند، اما مانند طلا کمیاب است و حتی از آن ارزشمندتر است. مایع زرد‌رنگ داخل خون نیز که پلاسما نام دارد آن‌قدر قیمتی است که می‌توان از آن داروهای مهمی مانند فاکتور 8 و9 و شماری از واکسن‌های مهم را تولید و بار دیگر از آن برای بیماری‌های نادر استفاده کرد؛ برای همین، به‌سادگی می‌توان فعالیت در فرآورده‌های خونی را صنعتی دانست که استفاده کاربردی از آن می‌تواند برای هر کشوری درآمدزا باشد.


خون یکی از حیاتی‌ترین و مهم‌ترین داشته‌‌هایی است که باید از آن به‌خوبی مراقبت کرد. با آن‌که این مایع سرخ رنگ را همه در رگ‌های بدنشان دارند، اما مانند طلا و حتی بالاتر از آن ارزشمند است و عده‌ای از داشتن خون سالم بی‌بهره‌اند. حتی برخی حوادث باعث می‌شود یک فرد آن‌قدر خون از دست بدهد که به اهدای خون نیاز داشته باشد. از سوی دیگر مایع زرد رنگ داخل خون به نام پلاسما آن‌قدر ارزشمند است که می‌شود از آن داروهای مهمی مانند فاکتور 8 و9 و یک‌سری از واکسن‌های مهم را تولید و بار دیگر از آن برای بیماری‌های نادر استفاده کرد. برای همین به‌سادگی می‌توان از خون به‌عنوان یک صنعت نام برد که استفاده کاربردی از آن می‌تواند برای هر کشوری درآمدزا باشد. خوشبختانه به گفته محمود هادی‌پور، مشاور سازمان انتقال خون در امور مصرف‌کنندگان مستمر خون، ایران جزو کشورهایی در منطقه است که از نعمت خون سالم بهره‌مند است به‌طوری‌که پلاسمای تولیدشده‌اش را به کشورهای پیشرفته ارسال می‌کند و آن کشورها پلاسمای داخلی را برای مصرف داخل به دارو تبدیل می‌کنند. حالا شاید آن روز نزدیک باشد که میزان تولید داروهای حاصل از پلاسما به قدری برسد که بتوانیم داروهای مازاد را به کشورهای منطقه صادر کنیم. نیمه راه را رفته‌ایم باید منتظر ادامه راه باشیم. 


 آقای هادی‌پور، باتوجه به این‌که برای تولید داروهای کمیاب به دو کشور پیشرفته جهان پلاسما ارسال می‌کنیم، وضعیت صادرات این داروها
چگونه است؟ 

تولید دارو از طریق پلاسمای داخلی وضعیت مطلوبی دارد و از آن‌جایی که تولید دارو با پلاسمای ایرانی اولویت مصرفش با بازار خودمان است اگر روزی به مرحله‌ای برسیم که این داروها مازاد بر نیاز کشور تولید شود قطعا به کشورهای منطقه صادر خواهیم کرد، به‌طوری‌که سازمان بهداشت جهانی نیز در دستورالعمل خود به این نکته اشاره دارد. 


برای آن‌که به این مرحله برسیم و داروهای تولید شده از پلاسما را به کشورهای منطقه صادر کنیم چقدر فاصله داریم؟


فاصله‌مان زیاد است و هنوز به این مرحله نرسیده‌ایم، اما می‌توانم بگویم که 60 تا 70درصد راه را رفته‌ایم و امیدوارم بتوانیم به‌زودی به این اتفاق جامعه عمل بپوشانیم.


نمی‌توانید یک بازه زمانی برای رسیدن به این نقطه را بگویید؟


خیر، چون منابع ما انسانی است و قطعا تغییر سیاست‌های داخلی و تغییرات سیاست‌های منطقه در روند کاری تاثیر می‌گذارد. مهم‌ترین هدف ما تامین پلاسمای کشور است و شاید بیش از سه سال زمان لازم باشد تا بتوان به این مرحله رسید، اما درکل هم از نظر کمی و هم کیفی در شرایط خوبی به‌سر می‌بریم. از نظر کیفی خوب هستیم چون پلاسمای‌مان را به دو شرکت در کشورهای اروپایی معتبر می‌فرستیم و آن‌ها پلاسمای ایران را آزمایش کرده‌اند و سلامت پلاسمای ایران را برابر با پلاسمای اروپا می‌دانند و این برای کشوری که در چنین منطقه‌ای قرار دارد بسیار خوب است.


یعنی می‌توانیم به مرحله‌ای برسیم که درآمد صادرات داروهای حاصل از پلاسمای‌مان از درآمد صادرات نفت بیشتر شود؟


به‌طور قطعی نمی‌توان در این زمینه صحبت کرد. چون هنوز برای رسیدن به آن راه طولانی‌ای در پیش داریم و نمی‌شود واضح  به آن اشاره کرد. چون در حال حاضر درآمد حاصل از داروهای پلاسما برای ما مهم نیست، بلکه سلامت مصرف کننده‌ها برایمان در اولویت قرار دارد و مهم است. قاعدتا صادرات داروهای حاصل از پلاسما از نفت بیشتر نخواهد بود و به‌نظر نمی‌رسد درآمد آن بیشتر شود؛ اما می‌توان یک کار بزرگ‌تر انجام داد و آن هم بالا بردن مراحل پیشرفته این صنعت در کشور است. در حال‌حاضر باید به این فکر کنیم که داروهای حاصل از پلاسما از طریق پلاسمای ایرانی تولید شود و کمک کند تا اگر بیماری‌هایی در منطقه وجود دارد به کشور ورود نکند.


در حال‌حاضر ما جزو کشورهایی هستیم که توانایی استفاده از پلاسمای خود را دارد. وضعیت جهانی به چه صورت است؟


تنها 41 کشور از 150 کشور جهان می‌توانند از خون اهدا شده پلاسما استخراج و استفاده کنند. بقیه کشورها وارد‌کننده پلاسما هستند. ایران سال‌هاست که ارسال پلاسما و دریافت دارو دارد، اما در چند وقت اخیر به آن قوت داده‌ایم و می‌خواهیم به‌جایی برسیم که پلاسمای اختصاصی تولید کنیم که از آن داروهای خاصی هم تولید می‌شود. رسیدن به این مرحله به کارهای حرفه‌ای نیاز دارد و اهداکننده‌های خاصی می‌طلبد که در این زمینه به دستاوردهای تازه‌ای رسیده‌ایم.


وضعیت ایران در منطقه چگونه است؟


از نظر منطقه‌ای در شرایط بسیار خوبی به‌سر می‌بریم. آمار اهدای ایران 27 در هزار نفر است که در مقایسه به میانگین جهانی کشورهای درحال‌توسعه وضعیت خوبی است. ضمن آن‌که جهان در 10 سال گذشته به سمتی می‌رود که مصرف خون را مدیریت کند تا به حداقل میزان استفاده برسد؛ یعنی به جایی برسد که آخرین راهکار استفاده از خون باشد و قبل از آن روش‌های دیگری را اعمال کنند. به‌عنوان مثال ‌در عمل‌های جراحی انتخابی مانند بینی و زیبایی که می‌توانند تاریخ عمل را  برای 2 یا 6 ماه دیگر مشخص کنند و اورژانسی نیست از روش‌هایی استفاده کرد که به تزریق خون نیاز نباشد.


یعنی بیمار از قبل خون خود را اهدا کند؟


اتفاقا این روشی که شما به آن اشاره کردید هم یکی از روش‌هاست، اما بازهم متخصصان به‌دنبال روش‌هایی هستند که اصلا خونی استفاده نشود و به کمترین میزان مصرف برسیم. بیمار باید قبل از عمل جراحی به یک متالورژیست مراجعه کند تا مشخص شود کم‌خونی دارد یا خیر و اگر داشت مداوا شود تا این مشکل برطرف شود. امروزه از این روش‌ها بسیار استفاده می‌شود و افتخاری در پزشکی به‌حساب می‌آید و تنها یک پزشک توانا از پس این کار برخواهدآمد؛ یعنی باید به جای زمانی که برای جمع‌آوری خون صرف می‌کنیم به کیفیت بپردازیم.


ایران در این زمینه وارد چه مرحله‌ای شده است؟ می‌توان امیدوار بود که ایران هم می‌تواند در بالا بردن کیفیت کارش موفق
عمل کند؟


ایران دو سال می‌شود که این راه را در پیش گرفته است. سقف اهدای خون متوقف شده و به دومیلیون تن رسیده است. چون اگر کیفیت کار در کشور بالا برود دیگر به بیشتر از این میزان خون احتیاج نداریم. مصرف باید به درستی مدیریت شود. وقتی به درستی مدیریت شد آن وقت است که اضافه زمان باقیمانده را می‌توان روی کیفیت صرف کرد که دو راه دارد؛ اول از همه این‌که فرهنگ‌سازی صورت گیرد تا اهداکننده دائم داشته باشیم و کسی تفننی خون اهدا نکند. دوم این‌که در عمل‌های جراحی از روش‌هایی استفاده شود که به خون نیاز نباشد و به‌دنبال درمان جایگزین باشیم. در کشور نزدیک به یک پنجم خونی که استفاده می‌شود، برای بیماران است و ناگزیریم که استفاده کنیم و درمان دیگری ندارد بخش مهم مصرف خون بر اثر سوانح است که مسئولان کشور باید مدیریت لازم را در این زمینه داشته باشند. در این صورت عمل‌های اورژانسی که به خون نیاز ندارد هم کمتر خواهدشد. در باقی موارد می‌شود از روش‌های استفاده کرد که خون کمتری استفاده شود و در این بخش پزشک‌ها وظیفه دارند که آموزش ببینند و تخصص‌های‌شان را بالا ببرند.